Icelandic(IS)English (United Kingdom)
Fairey Battle Bomber Skoða sem PDF skjal Prentvæn útgáfa Senda í tölvupóst
Á tímum seinni heimsstyrjaldar

Heimsstyrjöldin síðari á Íslandi

Fairey Battle P2330
No. 98 Squadron
Royal Air Force

Fairey Battle flugvélin var hönnuð og smíðuð á árunum fyrir seinni heimsstyrjöldina fyrir RAF, Breska flugherinni, og var hún fyrsta flugvélin í flugflota þeirra sem var nánast öllu smíðuð úr málmi.

Við upphaf styrjaldarinnar var Fairey Battle send til orrustu í Frakklandi og reyndist þar aldeilis úrelt, var það fyrst  og fremst vegan þess hve hægfleyg hún var og hve illa vopnum hún var búinn. RAF tók hana úr fremstu víglínu og sendi flugsveitinar sem eftir voru  til Bretlands og síðan áfram til samveldislandanna, eins og t.d. Kanada og Ástralíu , þar sem Fairey Battle var helst notuð til að þjálf flugmenn.

Til Íslands var ein flugsveit send sem í voru 18 Fairey Battle flugvélar , og komu þær til landsins 27. ágúst 1940. Hlutverk flugsveitarinnar varð að verjast flugvélum Þjóðverja sem gætu reynt að gera árásir á landið, auk eftirlits hlutverks.

Þessi flugvél var notuð hér á landi til m.a. að leita að orrustuskipinu Bismark er það silgdi norður fyrir Ísland, t.d. var flugmaðurinn Arthur Round í leitarflugi dagana áður en hann fórst suður með allri suðurströnd landsins og austur fyrir landið allt norður í haf, norður af Langanesi, en án árangust.

Forsaga þessa slyss er að 13 maí 1941 fóru nokkrar Fairey Battle flugvélar frá Kaldaðarnesi, við Selfoss í hópflugi til Akueyrar með General Curtis, sem var nýr fyrirmaður heraflans hér á landi. Eftir lendinga á Melgerðismelum í Eyjafirði var mannskapnum ekið til Akureyrar á opnum herjeppum. Á þeirri leið voru margar beygjur og þröngar brýr á þeim tíma og valt einn herbílanna með þeim afleiðingum að nokkrir af flugliðunum slösuðust og meiddust, eingin þá alvarlega. Voru þeir sem meiddust fluttir á spítalaskipið Leinster sem þá lá við Akureyrarhöfn.

 

RAF Kaldaðarnes.
Stundum var erfitt að athafna sig í gljúpum jarðveginum á Kaldaðarnesi.
Fairey Battle.
Fairey Battle 98. flugsveitar kemur inn til lendingar á Kaldaðarnesi.


Battle flugsveitin.
Hópmynd af liðsmönnum 98. flugsveitar konunglega breska flughersins (R.A.F.) tekin eftir komuna til Kaldaðarness.




RAF Melgerðismelar.
Flugvöllurinn að Melgerðismelum í Eyjafirði.

Það var síðan 26. maí 1941 sem þessi flugvél og Arthur Round flugmaður hennar fóru í þessa afdrifaríku ferð til að sækja félaga sína, og koma þeim suður á Kaldaðanes.

Arthur Round hóf sig á loft frá Kaldaðarnesi að morgni þess 26., og flug sem leið lág norður til Eyjafjarðar og komst með því að fljúga alveg niður við jörð niður í Eyjafjörð og lenda á Melgerðismelum um hádegisbil, með honum í þessari ferð var Reginald Hopkins. Þeir stoppuðu stutta stund án þess að drepa á mótornum, rétt til að tveir félagar þeirra gætu hoppað um borð, það voru þeir Keith Garret og Henry Talbot.

Flugvélin hóf sig á loft til norðurs og flaug út fjörðinn allt til Akureyrar þar sem hún tók til við að hringa sig upp í ský. Þetta er gert til að ná hæð á þekktum stað, síðan er hæðinni er náð er kompásstefna notuð til að fljúga rétta leið til Kaldaðarnes.

Aldrei verður hægt að segja til um það með fullvissu hver orsök flugslyssins var, en hægt er að geta í eiðurnar, t.d. sést á staðsetningu flaksins að vélin var á réttri flugstefnu, svo hann var ekki að villast. Á brotlendingarstefnu flaksins sést að flugmaðurinn hefur verið í nauðbeygju til hægri er hún skall í jörðina. Ekkert af því sem fundist hefur getur greint frá því hvað gerðist nánar.

 

Arthur Round.
Flying Officer
Arthur Round.
Reginald Hopkins.
Flight Sgt.
Reginald Hopkins.
Keith Garret.
Flight Sgt.

Keith Garret.

John Talbot.
Pilot Officer
Henry Talbot.

Árið 1980 fór Hörður Geirsson að leita að þessari týndu flugvél sem enginn vissi á Íslandi að hefði fundist dagana á eftir slysið. Eftir samtöl við marga einstaklinga  sem voru kunnugir á svæðinu hóf Hörður fyrstu leit sína,sem stóð yfir í viku. Leitaði hann  í dölunum á móts við Bakkasel í Öxnadal en fann ekkert. Aðalástæðan var sú, að hann fór of snemm sumars og að jöklar á Íslandi voru í sögulegu hámarki á þessum tíma. Hann fór fjölmargar ferðir á næstu áratugum en það var síðan árið 1999 að félagi Harðar Friðþór Eydal var að safna efni í stríðsárabók sína í Public Record Office í London að kona Friðþórs Hrefna Kristjánsdóttir fann í skjalabunka skýrslu leitarflokksins er fann vélina í lok maí 1941. Þar með var kominn staðsetning á flakinu og þá var bara að bíða haustsins, og fannst brotlendingarstaður vélarinnar 21. ágúst 1999. Þeir sem fundu vélina voru Arnar Össur Harðarson, Örn Arnarsson, Skúli Árnason og Hörður Geirsson.

Farnir hafa verið fjölmargir leiðangrar upp að flakinu til að hreinsa það sem jökullinn skilar á hverju ári. Þeirra stærstir eru leiðangrar í samvinnu Björgunarsveitarinnar Súlur og RAF Mountain Rescue Service sem farnir voru árin 2000, 2001 og 2004.

Aðstæður á staðnum eru þannig að ekki er hægt að koma neinum tækjum öðrum en þyrlum á haustinn og síðan snjósleðum og snjóbílum síðla vetrar, til þess að ná niður flakinu.

Á því svæði sem brakið er að koma upp er mikill vetrarsnjór allt árið um kring nema á heitustu haustum, sem dæmi má nefna að jökullinn kom ekki í ljós árið 2005, svo engu varð bjargað það árið. Árin á undan hefur jökullin hörfað um einn til tvo metra á ári.

Tilurð þessarar umfjöllunar og sérsýningar í Flugsafni Íslands er sú að flugvél af gerðinni Fairey Battle fórst á stíðsárunum í fjallgarðinum milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar og fannst um 60 árum síðar af Herði Geirssyni á Akureyri.

 


Fairey Battle-flugvélin P2330 og áhöfn var týnd og tröllum gefin í nærri sex áratugi. Það er aðeins vegna áhuga og þrautseigu Harðar Geirssonar að flakið fannst aftur eftir allan þennan tíma. As a result of these efforts it was possible to remove the remains of the four airmen for burial in the British Military Cemetary in the Fossvogur Cemetary in Reykjavík. Munir sem fundust við flak P2330 eru núna hluti af sýningu í Flugsafni Íslands sem heiðrar minningu flugliðana fjögurra.

Hörður Geirsson.

Location.
Björgunarsveitin 2000.Björgunarsveitin 2001.Bj0rgunarsveitin 2004.
Hópmyndir af leiðangrum Björgunarsveitarinnar Súlur og RAF Mountain Rescue Service sem farnar voru að flaki Fairey Battle vélarinnar árin 2001, 2003 og 2004.